W każdy ostatni czwartek stycznia Stroke Association zachęca do udziału w #StrokePrventionDay z tej okazji zachęcamy do zapoznania się z podsumowaniem kluczowych czynników ryzyka udaru mógu.
Udar mózgu przed 50-tką? To nie jest “choroba starszych ludzi”
Często myślimy: „Jestem młody, aktywny, mam czas na badania”. Tymczasem statystyki są nieubłagane – coraz więcej osób w wieku 30–50 lat trafia na oddziały neurologiczne z rozpoznaniem udaru. W Polsce przy 100 000 udarów rocznie aż około 1/3 dotyczy osób aktywnych zawodowo. W świecie deadline’ów, kawy na czczo i chronicznego stresu, nasz układ krążenia wystawia nam rachunek wcześniej, niż się spodziewamy.
Czym właściwie jest udar? W najprostszych słowach: to nagłe zaburzenie dopływu krwi do mózgu. Może być niedokrwienny (gdy naczynie zatyka zator – ok. 80% przypadków) lub krwotoczny(gdy naczynie pęka, potocznie zwany wylewem). Dla mózgu każda minuta bez tlenu to bezpowrotna strata tysięcy neuronów. Z pewnością łatwiej będzie zrozumieć naturę udaru gdy powiem, że bywa nazywany „zawałem mózgu”, warto też wiedzieć, że w Polsce udarów mózgu jest już więcej niż zawałów serca!
Skutki udarów
W Polsce to udar i inne choroby neurologiczne są na pierwszym miejscu wśród przyczyn niepełnosprawności osób dorosłych. W odróżnieniu od wielu innych chorób przewlekłych, które wiążą się z kosztami leczenia, w przypadku udarów będą to koszty opieki lub rehabilitacji. Do tego skutki udaru mogą być ciężkie do zrozumienia bo nie ograniczają się do sprawności fizycznej – nie rozpoznawanie bliskich, utrata zdolności mowy, brak orientacji w przestrzeni, zmiana osobowości i zainteresowań. Potrzeba wiele cierpliwości, miłości a czasem i profesjonalnego wsparcia, żeby zaakceptować nową sytuację i jakoś się w niej odnaleźć.
Warto zwrócić uwagę, że w Polsce jedynie 25 proc. trwale wraca na rynek pracy. Mimo, że bliski żyje, to często „tracimy” go w sensie roli jaką pełnił w rodzinie. To może być rodzic na którego zawsze mogliśmy liczyć, ukochany małżonek, rodzeństwo z którym odkrywaliśmy świat. Z dnia na dzień wchodzimy w relacje opiekun-osoba niesamodzielna.
Dlaczego “młodzi i aktywni” są w grupie ryzyka?
Udar mózgu to choroba nie tylko podeszłego wieku. U osób 30-50+ przyczyny rzadko wynikają najczęściej z miksu genetyki i stylu życia:
- Niewykryte wady lub zaburzenia układu krążenia: Wiele osób żyje z niezdiagnozowanym nadciśnieniem (często nazywanym „cichym zabójcą”) lub wadami serca, takimi jak przetrwały otwór owalny (PFO), o których dowiadują się dopiero po fakcie.
- Styl życia: Brak snu, dieta bogata w przetworzoną żywność i siedzący tryb życia przed monitorem to prosta droga do miażdżycy, wysokiego cholesterolu i cukrzycy typu 2.
- Używki: Energetyki w nadmiarze, palenie tytoniu czy coraz popularniejsze wśród profesjonalistów e-papierosy drastycznie zwiększają krzepliwość krwi i uszkadzają naczynia krwionośne. Niebezpieczne połączenie stanowi antykoncepcja hormonalna w połączeniu z paleniem papierosów!
Czynniki – pewniaki
Badanie na ponad 9 milionach osób ujawniło, że niemal każdy zawał serca, udar czy epizod niewydolności serca poprzedzają cztery konkretne czynniki:
- ciśnienie krwi przekraczające wartość 120/80 mm Hg lub stosowanie leczenia hipotensyjnego;
- poziom cholesterolu całkowitego powyżej 200 mg/dL lub leczenie tej przypadłości;
- poziom glukozy na czczo powyżej 100 mg/dL lub rozpoznaną cukrzycę;
- aktualne palenie tytoniu lub palenie w przeszłości.
Ryzyko jest zwłaszcza wysokie jeżeli: ciśnienie powyżej 140/90 mm Hg, stężenie cholesterolu przekraczające 240 mg/dL, poziom glukozy wyższy niż 126 mg/dL, oraz aktywne palenie.
Co możesz zrobić już dziś?
Dane Narodowego Funduszu Zdrowia z 2025 roku wskazują, że obecnie na nadciśnienie choruje nawet 11 milionów Polaków, wiele osób nie jest tego świadoma – Nie musisz zmieniać całego życia w jeden dzień. Zacznij od „małych kroków”:
- Badania profilaktyczne: zainstaluj aplikację IKP (od NFZ) i zrealizuj dostępne dla każdego badania profilaktyczne całkiem bezpłatnie: cukier, poziom cholesterolu. Dodatkowo warto zrobić hsCRP – czynnik zapalany związany z chorobami naczyniowymi.
- Badaj ciśnienie: Kup ciśnieniomierz. Zwłaszcza, jeśli regularnie widzisz wynik powyżej 140/90 – idź pilnie do lekarza.
- Odwiedź kardiologa i zrób echo serca oraz inne badania: Raz w życiu, by wykluczyć wady wrodzone.
- Zarządzaj stresem, nie tylko czasem: Znajdź wentyl bezpieczeństwa – sport, medytacja, odcięcie od powiadomień po 20:00.
- Pożegnaj używki: palenie nawet e-papierosów jest ekstremalnie szkodliwe ze względu na tytoń uszkadzający naczynia krwionośne.
Zdrowie to jedyny projekt, którego nie da się „dowieźć” na ostatnią chwilę, gdy pojawią się komplikacje. Dbajmy o siebie, byśmy mogli realizować swoje pasje i cele zawodowe przez długie lata.
Więcej na Fundacja Penumbra Polska – w ramach działań #BrainLove – Fundacja Penumbra Polska organizujemy warsztaty na temat profilaktyki zdrowia mózgu. Napisz na kontakt@fundacjapenumbra.pl
Przypominamy również o badaniu aktywnych zawodowo opiekunów rodzinnych: Badanie Opiekunów Rodzinnych – Fundacja Penumbra Polska.
Artykuł oryginalnie opublikowany na https://www.linkedin.com/pulse/udar-m%C3%B3zgu-przed-50-tk%C4%85-nie-jest-choroba-starszych-anna-rwsqf/